برتری‌ های یادگیری آنلاین در مقایسه با یادگیری سنتی

فهرست مطالب

یادگیری الکترونیکی در مقابل یادگیری سنتی چه برتری‌هایی دارد؟

مقوله یادگیری در آموزش آنلاین و آموزش حضوری - ساختار و پویایی کلاس

کاربردهای یادگیری آنلاین

برتری‌های آموزش سنتی نسبت به آموزش مجازی

مقایسه آموزش مجازی و کلاس حضوری

استقرار آموزش مجازی؛ گذارِ ناگزیر از مربی‌محوری به سیستمِ شاگردمحور

سخن نهایی؛ آینده در گروِ تلفیق این دو جهان است

یادگیری الکترونیکی در مقابل یادگیری سنتی چه برتری‌هایی دارد؟

مفهوم یادگیری آنلاین از کلمهٔ آموزش الکترونیکی معادل لفظ انگلیسی eLearning آمده، که به معنای یادگیری در بستری دیجیتال و بی‌نیاز از حضور و جابه‌جایی فیزیکی در کلاس است. «یادگیری الکترونیکی» عناوین و معادل‌های دیگری هم در فارسی دارد؛ مانند: «آموزش از راه دور»، «آموزش مجازی»، «یادگیری آنلاین» و «آموزش آنلاین» و پس در تعریفی کوتاه می‌توانیم به هر نوع یادگیری‌ از راه دور و خارج از چارچوب کلاس‌های درس سنتی بگوییم یادگیری آنلاین یا آموزش مجازی. و با ابزارهایی که فناوری برای این نوع آموزش در اختیار ما گذاشته (مانند تلفن‌های هوشمند، تبلت، لپ‌تاپ و...) به‌روی کاغذ، هر کسی می‌تواند در هر مکان و زمانی موضوعات موردعلا‌قه‌اش را یاد بگیرد. دیگر جهان امروز مرحله «گذار از آموزش سنتی به یادگیری آنلاین» را هم از سر گذرانده و ما وارد پارادایم‌های یادگیری ترکیبی شده‌ایم. 

اما علی‌رغم محبوبیت آموزش مجازی و یادگیری الکترونیکی، طیف وسیعی از مردم (اغلب به دلیل تصورات غلط) به‌صورت آگاهانه از این روش‌ها دوری می‌کنند. در عین‌ حال، با وجود محبوبیت روزافزونِ دوره‌های یادگیری آنلاین، آموزش‌های سنتی (کلاس‌های درس حضوری در آموزشگاه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و شرکت‌ها) روی آورده‌اند به رویکردهای ترکیبی و سعی دارند برای حفظ علاقه‌‌ی فراگیران، از ابزارهای آموزشیِ مدرن‌تری استفاده کنند.

تفاوت‌های یادگیری در آموزش آنلاین و آموزش حضوری در برگزاری کلاس

اغلب شما با نحوه‌ی کارِ آموزش سنتی و یادگیری حضوری آشنا هستید. چه تصویری از آموزش حضوری به ذهن‌تان خطور می‌کند؟ احتمالاً کلاس درسی باشد که در زمان و مکان خاصی در آن معلم و دانش‌آموزان برای اجرای روند آموزش حضور فیزیکی دارند؛ حضوری که از سر ضرورت است و نه یک امکان اختیاری. از طرفی، در این نوع کلاس‌ها از دانش‌آموزان و دانشجویان خواسته می‌شود تا در بحث‌ها و فعالیت‌های گروهی شرکت کنند و این‌گونه روابط اجتماعی‌ پویاتری را تجربه کنند. ازآنجاکه همه‌چیز تحت نظارت یک معلم انجام می‌شود، کلِ فرآیند یادگیری در محیطی کاملاً کنترل‌شده قرار دارد.

اما با ظهور ابزارهای آموزش مجازی، زمان و مکان دیگر مسئله‌ساز نبوده و محدودیتی ایجاد نمی‌کنند. دوره‌های آموزش مجازی بسیار انعطاف‌پذیرند و دانش‌پذیران می‌توانند هر ساعتی از روز را برای یادگیریِ خود انتخاب کنند. این امر باعث می‌شود که eLearning بسیار کاربرپسندتر باشد و جدیدترین و پیشرفته‌ترین دوره‌های آموزشی را در اختیار کاربران قرار دهد. هم‌چنین می‌توان اطمینان داشت که دوره‌ها همیشه به‌روز هستند و آخرین مطالبِ مرتبط را در خود جای داده‌اند؛ چراکه به‌روزرسانی و اصلاحِ محتوای آموزش الکترونیکی بسیار راحت‌تر از محتوای چاپی است.

هنگامی‌که روش‌های تدریس آنلاین را با آموزشِ سنتیِ کلاسی مقایسه می‌کنید، اولین چیزی که جلب‌توجه می‌کند، حضورِ رایانه یا تلفن هوشمند به‌عنوان بستر آموزش و نبودِ فیزیکیِ کلاس و معلم در کنار دانش‌پذیران است. البته اگر اهل دنیای فناوری باشید، این مسئله نباید برایتان تعجب‌آور باشد؛ چراکه احتمالاً با استفاده از نرم‌افزارها، ابزارهای آموزش آنلاین و درمجموع «فناوری آموزشی» در مسیر کاریِ خود احساس راحتی می‌کنید. اما تکلیفِ ما با دانش‌آموزانی که دسترسی به این ابزارها ندارند و یا حتّی کسانی که با فناوری آموزشی آشنا نیستند چه خواهد بود؟ این تفاوت‌ها و چالش‌ها همان عواملی هستند که باعث می‌شود شیوه دید‌مان به مسئله را تغییر دهیم.

کاربردهای یادگیری آنلاین

افراد معمولاً برای ارتقای مدارک تحصیلی و افزایش فرصت‌های شغلیِ خود (مثلاً برای پیشرفت، رسیدن به مشاغل سطح بالاتر و کسب درآمد بیشتر) در دوره‌های یادگیری حرفه‌ای ثبت‌نام می‌کنند؛ چراکه داشتن مدارکِ این دوره‌ها در کسب موقعیت‌های مدیریتی بسیار کمک‌کننده است. اما بسیاری از افراد شاغل، پس از انجام وظایف کاریِ خود خسته می‌شوند و انرژی یا تمایلی برای شرکت در کلاس‌های حضوری ندارند. بدیهی است که شرکت در یک کلاس آنلاین برای آن‌ها راحت‌تر خواهد بود، زیرا باعث صرفه‌جویی در وقت، پول و انرژی می‌شود.

بهترین ویژگیِ یادگیری آنلاین این است که افراد می‌توانند به‌راحتی از محل کار یا خانه‌ی خود در دوره‌های مدنظرشان شرکت کنند. حتی اگر برنامه‌ی بسیار شلوغی داشته باشید، می‌توانید زمان‌های کوتاهی را برای گذراندن دوره‌ها یا مطالعه‌ی آن‌ها به‌صورت یادگیری آنلاین پیدا کنید. البته در کلاس‌هایی که با شیوه‌ی آموزش آنلاین برگزار می‌شوند، از آن‌جایی که دانش‌پذیر ارتباط فیزیکی و مستقیمی با محیط آموزشی ندارد. اگر سوال یا مشکلی پیش بیاید، ممکن است رفع اشکال کمی دشوارتر به نظر برسد؛ چراکه ارتباطات در سیستم‌های آموزش از راه دور بسیار شخصی‌سازی‌شده است. بااین‌حال، سامانه‌ مدیریت یادگیری پیشرفته‌ای مانند ال ام اس مودل اغلب گزینه‌های جایگزینی (مانند انجمن‌های آنلاین، ایمیل و چت‌روم‌ها) را برای پاسخ‌گویی به سؤالات و رفعِ مشکلات دانش‌پذیران ارائه می‌دهند که استفاده از آن‌ها می‌تواند بسیار مفید باشد.

افراد غالباً فکر می‌کنند تعامل حضوری با مربی، بهترین راه برای یادگیری است؛ زیرا روشی تعاملی است و امکان ارتباط دوطرفه را فراهم می‌کند. برای چنین افرادی، دوره‌های یادگیری آنلاین هم‌زمان گزینه‌ی بسیار مناسب‌تری خواهد بود.

از طرفی، راه دیگر برای کسب دانش در یک زمینه خاص، استفاده از موتورهای جست‌وجو مانند گوگل و بینگ است. اگرچه این کار به کاهش میزان کتاب‌هایی که باید بخوانید کمک می‌کند، اما نباید منبع اصلی تلقی شود؛ چرا که مطالعه حجم بی‌شمار مطالب آنلاین ممکن است منجر به «سرریز اطلاعاتی» (Information Overload) شده و عملکرد یادگیری را کاهش دهد. بنابراین، یادگیری آنلاین ممکن است برای بزرگسالان و افراد شاغلی که قصد ادامه‌ تحصیل یا گذراندن دوره‌های تخصصی را دارند، ایده‌آل‌ترین انتخاب باشد.

یک مزیتِ بزرگ این است که هر زمان بین درس‌ها به استراحت نیاز داشتید، می‌توانید با آزادی کامل جای مطالعه و استراحت خود را انتخاب کنید و نگرانِ عقب‌افتادن از کلاس نباشید؛ چراکه تمام پیشرفتِ شما به‌صورت خودکار ذخیره می‌شود. زمانی که در یک کلاس درس حضوری نشسته‌اید، حفظ تمرکز می‌تواند دشوار باشد، زیرا آزادیِ عمل برای استراحت در میانه‌ی مباحث را ندارید، کلاس دکمه‌ی توقفی ندارد که بتوانید در مواقع اضطراری آن را قطع کنید. اما آموزش الکترونیکی به شما این امکان را می‌دهد که جلسه خود را ذخیره کنید و هر زمانی که برایتان مناسب‌تر بود، مطلب را از سر بگیرید.

برتری‌های آموزش سنتی نسبت به آموزش مجازی

کلاس‌های سنتی و آموزش حضوری، شاید برای کودکان و نوجوانانی که هنوز وارد بازار کار نشده‌اند، مناسب‌تر باشد. حضور منظم در کلاس‌ها به آن‌ها  کمک می‌کند تا با هم‌سن ‌و سال‌های خود ارتباط برقرار کنند، نظم و انضباط بهتری داشته باشند و برنامه‌ای مدوّن و زمان‌بندی‌شده را دنبال کنند. تمامی این ویژگی‌ها باعث پیشرفت آن‌ها و بهبود آمادگی‌های جسمی، ذهنی و اجتماعی‌شان می‌شود. یادگیری در محیطِ کلاس به معلمان کمک می‌کند تا دانش‌آموزانِ خود را بهتر بشناسند. معلم‌ها با شناختِ کافی از دانش‌آموزان می‌توانند نقاط قوت و ضعف آن‌ها را ارزیابی کنند، مربیِ دلسوزی باشند که آن‌ها را در مسیرِ شغلی و تحصیلیِ درست راهنمایی می‌کنند. در یک کلاس درس حضوری، دانش‌آموزان می‌توانند دیدگاه‌های خود را به‌طور مستقیم با معلم و هم‌کلاسی‌ها به اشتراک بگذارند و ابهامات خود را برطرف کنند؛ درنتیجه، در اکثر موارد فوراً به سؤالات آن‌ها پاسخ داده می‌شود.

در بیشترِ مواقع، یادداشت‌های کلاسی و کتاب‌هایی که سرِ کلاس استفاده می‌شوند، برای مطالعه و قبولی در امتحانات بسیار مفیدند. دانش‌آموزان می‌توانند با پرسش‌های شفاهی در کلاس و راهنمایی‌های معلمانِ باتجربه، مباحث را بهتر و عمیق‌تر یاد بگیرند؛ روشی که احتمالاً از صرفِ تکیه‌بر موتورهای جست‌وجو و مطالبِ پراکنده‌ی آنلاین مفیدتر خواهد بود. درنهایت اینکه، تعامل با معلمانِ توانمند، انگیزه‌ی دانش‌آموزان را برای کسب نمراتِ بالاتر افزایش می‌دهد.

جدول مقایسه آموزش مجازی و کلاس حضوری

در قیاسِ این دو رویکرد، یک قاعده‌ی طلایی و اثبات‌شده وجود دارد: «یک دقیقه در فضای مجازی، با یک دقیقه در کلاسِ درسِ سنتی برابر نیست». آمارها و تحقیقات نشان می‌دهد که انتقالِ یک مفهومِ واحد در بسترِ آموزش مجازی، بین ۲۵ تا ۶۰ درصد زمانِ کمتری می‌طلبد.

استقرار آموزش مجازی؛ گذار ناگزیر از مربی‌محوری به سیستمِ شاگردمحور

باید پذیرفت که روش تدریس در آموزش مجازی با کلاس سنتی تفاوت‌های ساختاری دارد. در آموزش آنلاین، برعکس کلاس‌های معمولی، فعالیت فردی و مستقل دانش‌پذیر بسیار پررنگ است؛ فردی بودن آموزش آنلاین صادق خواهد بود حتی اگر کلیه اشخاص درون یک اتاق باشند. کپی‌برداری ناشیانه از تعاملات چهره‌به‌چهره کلاس سنتی و انتقال مستقیم آن به کلاس آنلاین، کاری غیرعملی است. سیستم آموزش آنلاین باید بر اساس رویکرد «شاگردمحور» بازطراحی شود و مربیان باید دوره‌ها را با توجه به این قضیه طراحی کنند.

در این میان، خطر ایجاد احساس انزوا و دوری از اجتماع در دانش‌آموزان وجود دارد که ممکن است منجر به رها کردن دوره شود. برای حل این مشکل، سامانه آموزش مجازی باید از روش‌های انگیزشی و حمایتی استفاده کند. برقراری ارتباط دوستانه، حضور فعال مربی آنلاین، گام‌به‌گام بودنِ مطالب و استفاده از ابزارهایی مانند انجمن‌های بحث (Discussion Forums)، چت‌روم‌ها و ایمیل، بهترین راه برای برقراری ارتباط با دانش‌آموزان، رفع ابهامات در قسمت‌های مبهم و پیشگیری از احساس انزوای دیجیتال است.

ما نیز به‌نوبه‌ی خود از این تغییر استقبال کرده‌ایم و تلاش می‌کنیم با ارائه‌ی راهکارها و نرم‌افزارهای آموزش مجازی (از جمله نرم افزار ال ام اس مودل، نرم افزار adobe connect و ارائه‌ی خدمات تولید محتوای آموزش الکترونیکی)، به دیگر علاقه‌مندانِ این حوزه نیز کمک کنیم.

سخن نهایی؛ آینده آموزش در گروِ تلفیق این دو جهان است

پرسش: آیا می‌توانیم یادگیری سنتی را با راهکارهای صنعت آموزش مجازی در‌آمیزیم؟

بله، این کار کاملاً امکان‌پذیر است. ما می‌توانیم eLearning را با آموزش‌های کلاسِ درسی ترکیب کنیم. این روش با نام «یادگیری ترکیبی» شناخته می‌شود. برای نمونه: می‌توان موضوعات و مباحث نظریِ دوره را به‌صورت آنلاین برگزار کرد و بخش‌های عملی و کارگاهی را به‌صورت حضوری پیش برد. همان‌طور که امروز ما هم کتاب‌های درسی و هم لپ‌تاپ را به‌صورت هم‌زمان در دست داریم، فقط گذر زمان می‌تواند اثربخشی این کار را نشان‌مان دهد.

تجربیات خود را درباره برتری‌ های یادگیری آنلاین نسبت به کلاس حضوری در بخش کامنت‌ها برای پافکو بنویسید.